Джан дерхъаб! — За процветание всего живого!

ОБРАЗЦЫ ХЮРКИЛИНСКОГО ЯЗЫКА

2. БАСНИ

стр 231 — 240 монографии

I. Осел и верблюд.

Ца хlаммхlара валлира хlилтlати ца авлахълишир дуули сари, цlирхьдили сари кlвелла. Хlамхlа бикlули саби: нуни далайис иштяхl бакlили саби. Валли бикlули саби: Аллагь багьанали, ца балагь либкьяхъядну, мухlли буца. Хlарахlъили, далайили сави хlамхlали. Бакlили, цавахl базригуна, дуцили кlвелла духби шихьадихьили сари. Хlамхlа бамсулли саби гьунихlанаб; дихра сабира шихьабихьили саби валлилиши. Ца кьакьал мусаниб валли бикlули саби: дила дилхъ дякьис иштяхl бакlили саби. Аллагь багьанадан, мадикьуд, ну убяхl бирхьусну. Хlарахlъили, дилхъ дякьили саби валлили; убяхl бихьили хlамхlа бибкlили саби.

                  Русский перевод.

Тощие осел и верблюд, живя в степи, оба разжирели. Сказал осел: пришла мне охота запеть. Верблюд ответил ему: ради Бога, не разжимай рта, не то накличешь беду. Не посмотрев на то, осел заревел. Пришли тут какие-то купцы, схватили обоих и наложили на них вьюки. Дорогою осел устал, тогда и вьюк его и самого его положили на верблюда. Дойдя до скалистого места, верблюд сказал: пришла мне охота проплясать. Ради Бога, не пляши, не то упаду я. Не посмотрев на то, верблюд заплясал; осел полетел вниз и убился до смерти.

II. Медведь и волк и лисица.

Синкара бицlра гурдара гьалмагъ дили сари. Хвалал духlя бякьили, гушдили сари. Синка хlушра бугис арбикьвяй саби, гурда бикlули саби бицlлизи: баши, синка бугахlа. Бицl бикlули саби гурдализи: гьил див аргъали, нуша кlвелла дугара синкали. Гурда бикlули саби; нуни ибта бикьадли, биргlали бугахlа; хlу бибкlибилъоан хьабисин, шизи лайбакlарили мицlирби. Хьабисуй саби бицl. Бакlили, синкали хlаръили саби, бицl бибкlили. Бисули саби синка, нушила гlяхlна гьалмагь бибкlили бикlули. Гурда бикlули саби синкализи: мабисуд хlу, нуни бибкlибил мицlир бикьути шин даласну. Арбухили саби бицl кlвилелла, шийзи лайхьабакlили саби, мицlир били саби. Гурда бикlули саби синкализи: хlу биргис буингва, хlуд нушаан гъанушура шам лугахlану гlибшни, хlура гьишди шийзи лайхьабакlили мицlир бикьурину. Разибили саби синка, биргуй саби гурдалира бицlлира.

                  Русский перевод.

Медведь, волк и лисица жили вместе. Когда выпал глубокий снег, то они проголодались. Медведь отправился кормиться древесными гнилушками, а лисица сказала волку: давай-ка съедим медведя. Волк ответил: если только медведь услышит то, что ты сказала, то съест нас обоих. Лисица сказала: если только ты будешь поступать по сказанному мною, то мы обманем медведя и съедим его; ты теперь ложись, как бы мертвый, а когда кинем тебя в воду, то притворись ожившим. Лег волк. Медведь возвратясь, увидел, что волк умер. Заплакал медведь и сказал: наш добрый друг умер. Лисица сказала медведю: не плачь, мне известна вода, которая оживляет мертвого. Вдвоем унесли они волка, бросили в воду, и он ожил. Лисица сказала медведю: позволь себя съесть, за то мы осенью дадим тебе двадцать пять овец, а когда бросим тебя в эту воду, то и ты оживешь. Медведь согласился, и лисица с волком съели его.

III. Лисица и журавль.

Гурдара кьункьра гьалмагь дили сари. Кlвилалла хябхlябал дурхlвя лилли сари. Ца бархи кьункь гlайир арбикьвянхlили, гурдали кьункьла ца дурхlвя хьабушили саби. Кьункь либкьвяхили, гурда гьала бикьвяй саби, бисули. Сис биcулле хlу? Бикlули саби кьункь. Гурда бикlули саби: нушила гlяхlнагьуна дурхlвя бибкlили саби. Кьункь бикlули саби: дилав, хlулав? Хlулара дилара дикlар дикьуллив хlуни? Бисули саби гурда; хъвяб гlиркъатела ца саби. Гlяхlна саби, бикlули саби кьункь. Ца джумагlла духlнар хlябалла хьадушили сари гурдали. Багьулли саби кьункьли, гурдала хlянки сабил. Дяв бякьили саби кьункьли гурдаличу. Дила сен дибкlиба, хlула цалла сен ахlбибкlиба; баши Аллагьличу хьарбаис. Гурда бикlули саби: дила духьлубегу хlулаоан. Мурда Батулли саби кьункьли къакълиши, арбухьили саби гьавалиши ахъли. Убяхl бушили саби гурда. Кьункь бикlули саби: сибилле, сибилле? Гурда бикlули саби: дурис дугьби лиргва, тlашбизис мусагу. Бибкlили саби гурда баргбирдили гванзалишиб.

                  Русский перевод.

Лисица и журавль жили вместе, у обоих было по три детеныша. Однажды, в то время, как журавль ушел на охоту, лисица убила одного из детенышей журавля. Когда журавль возвращался, лисица вышла к нему навстречу со слезами. О чем плачешь ты? Спросил ее журавль. — Лучшее из наших детей умерло. — Какое дитя, мое или твое? — Разве ты отличаешь своих детей от моих? Сказала лисица: умерло одно из тех, у которых длинная шея. — Хорошо, сказал журавль. В продолжении недели лисица убила всех трех. Журавль узнал, что это дело лисицы. Начал он с нею тяжбу. Отчего умерли мои дети, а из твоих ни одно не умерло? Иди к Богу и спроси его о том. — Лисица ответила: у меня нет крыльев, как у тебя. Посадил ее журавль к себе на спину и понесся высоко к небу. Потом пустил ее вниз, говоря: что с тобою, что с тобою? Лисица ответила: есть мне что сказать тебе, да негде остановиться. Расшиблась лисица до смерти, ударившись о землю.

IV. Соломон и муравей.

Сулайбан идбагли гьар джанивалла мидз далули уани сай. Ца бархlи хlурабара сайра аркьвяхlили ца мусаниббит, имиала бикlули саби имиулази: хlуша мяхlкамдея, Сулайба хlурбуна дялчlаранy. Сулайбан икlули сай имиайзи: ну зулмукар ахlиннагва, сен гьилъоай бикlулле хlу? Имиала бикlули саби: шехlдали дялчlара, бикlулла ну. Сулайбан икlули сай: бикl сен хвалал сабе хlула? Гlякьлу шибхlили, бикlули саби.

Соломон пророком каждый животного язык знаясь живущий есть. Один день войско и сам и в то время как шли одно через место, муравей сказав есть муравьям: вы сделайтесь осторожны, Соломона войсками истопчетесь так-как. Соломон сказав есть муравью: я притеснитель не есмь ведь, почему так говоришь ты? Муравей сказав есть: не увидясь истопчемся, говорю я. Соломон сказав есть: голова отчего большая есть твоя? Ум в то время как есть на ней, сказав есть.

                  Русский перевод.

Пророк Соломон, при жизни своей, знал язык всякого животного. Однажды, в то время, как он проходил с войском через некоторое место, муравей сказал муравьям: остерегайтесь, не то войско Соломона вас истопчет. Соломон сказал муравью: я никого не притесняю, зачем ты говоришь это? Муравей ответил: я сказал потому, что нас не видно и нас затопчут. Соломон спросил: отчего у тебя голова велика? Потому, что в ней ум есть, ответил муравей.

Математика — язык Бога, физика с химией — слово Его.